بروجرد - مسجد جامع بروجرد يكي از بناهاي مهم تاريخي استان محسوب مي شود كه قدمتي به بلنداي تاريخ اين شهر دارد.
اين بنا يكي از نخستين مسجدهاي ساخته شده در ايران است كه در قرن دوم تا سوم هجري در دل يكي از محله هاي تاريخي شهر به نام 'دو دانگه' ساخته شده و به لحاظ معماري و قدمت، از بناهاي منحصر به فرد استان لرستان و شهر بروجرد محسوب مي شود.
بر اساس تخمين مورخان ، طاق مياني اين مسجد آتشكده اي باستاني بوده كه پس از ورود اسلام و گسترش آن به ايران به مسجد تبديل شده است.
گنبد مسجد كه در قسمت مياني ساختمان بنا شده تا سطح زمين ارتفاعي برابر 20متر داشته و دو گلدسته كه در سال 1209هجري قمري ساخته شده در دو طرف گنبد قرار دارد.
بر بالاي محراب و ديوارها كلمات مقدس و آيات قرآني با آجر و خط كوفي نوشته شده و بر بالاي درب غربي مسجد نيز سنگ نوشته اي وجود دارد كه تاريخ ورود شاه عباس صفوي در سال 1022 هجري قمري به بروجرد را نشان مي دهد.
معماري مسجد جامع بروجرد بسيار منحصر بفرد و يكي از شاهكارهاي تاريخي معماري ايران مي باشد كه ويژگي هاي معماري اسلامي و باستاني ايران (ساسانيان) را در خود جاي داده است.
يكي از ديدني هاي اصلي اين مسجد منبر چوبي 9 پله آن است كه بسيار هنرمندانه ساخته شده و حكاكي روي آن، تاريخ هزار و 608 هجري قمري را نشان مي دهد.
اين بناي عظيم در گذشته به صورت يك مجموعه شامل مسجد،حمام، آب انبار ، غريب خانه (آبريز گاه كنوني)،ميدان و ساير متعلقات بوده كه امروزه بعضي از اين آثار از بين رفتهاند.
بناي موجودمسجد از نظر فرم از نوع مساجد تك ايواني است كه داراي دو درب ورودي در جهات شرق وغرب بوده و شامل يك حياط مركزي مستطيل، ايوان، فضاي گنبدخانه و شبستان هاي اطراف آن و يك شبستان وسيع زمستاني در طرف شمال حياط مركزي ميباشد.
قديميترين بخش به دست آمده از پژوهش هاي صورت گرفته تاكنون فضاي زير گنبد خانه است كه مربوط به اواسط قرن چهارم هجري است و شواهد آن در عمق 180 سانتيمتري از كف فعلي مسجد به صورت سالم يافت شده است.
اين بنا از جمله مهمترين يادگارهاي معماري بر جاي مانده ازگذشته اين شهر كهن و شناسنامه و شاهدي معتبر از دوران پيشين است كه نيازمند بررسي و مطالعه و توجه همه جانبهاي ميباشد.
اين بنا كه با شماره 228 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده در اثر زلزله سال 85دچار آسيب هاي جدي در قسمت گنبد و گلدسته ها شد و هم اكنون نيز كار مرمت آن در حال اجرا است.
بر اساس آمار موجود 165بناي تاريخي شهرستان بروجرد در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيده است.